را در بسيارى موارد در كتاب خود آورده و اين نيز مىتواند خود از ديدگاهى مفيد افتد ، چرا كه تا حدى روشنگر و بازگوكنندهء افسانه‌هاى رايج و مورد قبول و باور عوام در موارد مختلف مىباشد . عالم‌آرا شرح بالنسبه جامع و مفصلى از چگونگى تسخير بلوچستان توسط سپاه نادرى ارائه مىدهد . 20 - رستم التواريخ تأليف محمد هاشم آصف ( رستم الحكما ) به اهتمام محمد مشيرى ، انتشارات كتاب جيبى ، تهران ، 1357 . كتاب خواندنى و بسيار جالبى كه وقايع از زمان شاه سلطان حسين صفوى تا اواسط سلطنت فتحعليشاه قاجار را دربر مىگيرد . بزرگترين مزيت اين كتاب كه سرشار از داستانها و افسانه‌هاست اينست كه تا حد زيادى بعنوان آينه‌اى از راه و رسم و عادات متعارف طبقهء متوسط اجتماع در زمان مؤلف مىتواند مورد استفاده قرار گيرد . « * » 21 - علل سقوط شاه سلطان حسين از دوسرسو ، مترجم دكتر ولى الله شادان ، انتشارات كتاب‌سرا ، تهران ، 1364 . اين كتاب براساس يادداشتهاى يك كشيش لهستانى الاصل به نام يوداكروزينسكى كه جزو هيأت مبلغين فرقهء ژزوئيت در سال 1707 ميلادى در زمان سلطنت شاه سلطان حسين به ايران آمده بود و توانسته بود با دربار و بزرگان پايتخت و پس از سقوط صفويه با محمود افغان و سرداران او مراوده پيدا كند نوشته شده است . به اين ترتيب كه طبق توضيح مترجم محترم در ديباچهء كتاب كروزينسكى كه در 1725 كمى پس از تاجگذارى اشرف افغان از ايران رفت ، يادداشتهاى خود را در اختيار كشيش فلريو ، رئيس مرسلين يسوعى ( ژزوئيت ) براى خاور قرار داد ، و كشيش فلريو آنها را براى تكميل با اخبار روزنامه‌هاى عصر و انتشار به كشيش دوسرسو سپرد و نتيجه همين كتاب است كه براى نخستين بار در سال 1782 ميلادى در پاريس به طبع رسيد . كتاب كه روايتى است دست اول از شاهدى هوشيار و آگاه كه خود در جريان چگونگى برافتادن امپراطورى صفوى به دست افاغنه بوده است ، از جمله كتابهاى معدودى است كه ضمن شرح وقايع با نثر گزارش مانند و ساده‌اش خواننده را چنان تكان مىدهد كه ضمن آنكه آرزو مىكند اين كابوس سياه هرچه زودتر به پايان رسد قدرت فروگذاردن كتاب را ندارد . مزيت عمدهء اين كتاب اين است كه وقايع با ديدى روشن توسط نويسنده‌اى نسبتا بيطرف كه قصد تملق‌گويى و پرده‌پوشى و بزرگنمايى هيچ يك از طرفين ماجرا را ندارد به رشتهء تحرير درآمده است . داستان سياهى است كه هرخواننده‌اى را كه در اعماق قلبش اندك علاقه‌اى به ايران باشد و هرانسانى را در غمى جانكاه فرو

--> * - دربارهء اين كتاب و نقد اشتباهات آن به مقاله علىمحمد ساكى در مجلهء آينده مراجعه شود . )